تهوع و استفراغ ( nausea and vomiting ) علائم شایعی هستند که معمولا با سرگیجه و گیجی همراه هستند، و از عوارض سرگیجه شما هستند. تهوع و استفراغ همراه با سرگیجه های گوشی، عمدتا ناشی از اختلال در سیستم وستیبولار گوش داخلی است که مسئول حفظ تعادل بدن می باشد. وقتی این سیستم آسیب می بیند، سیگنال های نادرستی به مغز ارسال می شود و باعث درگیری مراکز تهوع مغز می شود. سیستم وستیبولار یا دهلیزی گوش داخلی مستقیما با هسته های وستیبولار در ساقه مغز مرتبط است. این هسته ها با مرکز کنترل تهوع و استفراغ ( post module ) ارتباط تنگاتنگی دارند. هرگونه اختلال در گوش داخلی( مثل التهاب یا سیگنال نادرست) باعث فعال شدن این مرکز و بروز تهوع و استفراغ می شود.
سرگیجه وضعیتی است که وقتی احساس سبکی سر، ضعف یا عدم تعادل جسمی میکنید، رخ میدهد. برخی افراد ممکن است احساس کنند که اتاق دور سرشان میچرخد.
استفراغ زمانی رخ میدهد که محتویات معده شما از معده به سمت مری و از دهانتان خارج میشود. استفراغ میتواند شدید و دردناک باشد. استفراغ مزمن میتواند به دندانها و پوشش ظریف مری و دهان آسیب برساند، زیرا استفراغ بسیار اسیدی است.
چه چیزی باعث تهوع و استفراغ همراه با سرگیجه میشود؟
دلایل مختلفی میتواند باعث استفراغ یا احساس سرگیجه شود. دلایل سرگیجه و استفراغ میتواند شامل موارد زیر باشد:
برون ده قلبی تحت تأثیر: وقتی قلب شما به درستی پمپاژ نمیکند، فشار خون شما میتواند کاهش یابد. این میتواند منجر به سرگیجه و استفراغ شود.
اضطراب: احساس شدید اضطراب میتواند منجر به علائم جسمی مانند سرگیجه، تهوع و استفراغ شود.
اختلالات گوش داخلی: گوش داخلی مسئول کمک به حفظ تعادل در بدن است. اختلال در گوش داخلی میتواند باعث سرگیجه شود که منجر به حالت تهوع و استفراغ میشود.
داروها: داروهایی از جمله آرامبخشها، داروهای شیمیدرمانی، مسکنها و داروهای ضد تشنج میتوانند باعث سرگیجه تهوع و استفراغ شوند.
میگرن دهلیزی یا وستیبولار: میگرن سردردی است که میتواند علائم شدیدی از جمله سرگیجه، حالت تهوع و حساسیت به نور و صدا ایجاد کند.
سایر علل شایع عبارتند از:
کم آبی بدن
بیماری حرکت
بیماری منیر
زخم معده و اثنی عشر
قند خون پایین
خوردن سم یا تنفس مواد شیمیایی مضر
سارس (سندرم تنفسی حاد شدید)
آنوریسم آئورت شکمی
بری بری
هماتوم اپیدورال
مسمومیت پس از اصلاح
مسمومیت با مونوکسید کربن
گزش یا نیش حیوانات دریایی
نوروم آکوستیک
بحران آدیسون (بحران حاد آدرنال)
مسمومیت با الکل ایزوپروپیل
تشنج جزئی
بیماری حاد کوهستان
کتواسیدوز الکلی
سرگیجه وضعیتی خوش خیم
لابیرنتیت
سندرم شوک سمی
نوروپاتی اتونومیک
میگرن
اندومتریوز
استفراغ شدید بارداری
آگورافوبیا
حمله پانیک
آنفولانزا
مصرف بیش از حد کافئین
گاستروانتریت ویروسی
سرگیجه تهوع و استفراغ در کودکان
در کودکان، سرگیجه تهوع و استفراغ میتواند نشانههایی از موارد زیر باشد:
فشار خون پایین: به ویژه هنگام بلند شدن سریع پس از نشستن آشکار میشود.
قند خون پایین: در صورتی که کودک دیابتی باشد، ورزش زیادی کرده باشد یا چند ساعت غذا نخورده باشد، میتواند رخ دهد.
مسمومیت غذایی: میتواند باعث استفراغ و اسهال شود و در صورت عدم نوشیدن مایعات کافی توسط کودک، منجر به کم آبی بدن شود.
کم آبی بدن: میتواند ناشی از عدم مصرف مایعات کافی در طول روز باشد.
در موارد جدیتر، این علائم ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:
مشکلات سیستم عصبی مرکزی، به دلیل فرآیندهای داخل جمجمه یا وجود مایع زیاد در مغز.
مشکلات گوش داخلی، که میتواند باعث از دست دادن تعادل و در نتیجه سرگیجه و استفراغ شود.
بیماریهای قلبی، مانند حمله قلبی یا سکته مغزی.
خونریزی داخلی، که میتواند ناشی از ضربه به بدن باشد و منجر به سرگیجه و استفراغ به دلیل از دست دادن خون شود.
خوردن سم یا تنفس مواد شیمیایی مضر.
اختلالات عصبی، مفصلی، عضلانی یا حسی، که میتواند منجر به از دست دادن تعادل و جهت گیری شود و باعث سرگیجه و استفراغ شود.
داروهای خاص، مانند داروهایی که برای درمان اختلالات روانی استفاده میشوند.
سرگیجه تهوع و استفراغ در زنان باردار
تهوع صبحگاهی
سرگیجه تهوع و استفراغ ممکن است برخی از زنان باردار را تحت تأثیر قرار دهد. در بسیاری از موارد، این علائم ناشی از تهوع صبحگاهی است و جای نگرانی نیست. تهوع صبحگاهی ممکن است سه هفته پس از لقاح رخ دهد. این حالت ناشی از افزایش سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون در بدن است. این هورمونها باعث میشوند معده کندتر خالی شود.
بوها
زنان باردار همچنین حس بویایی قویتری دارند. برخی بوها - از جمله غذاهایی مانند ماهی یا گوشت، عطر و دود سیگار - میتوانند باعث سرگیجه و استفراغ شوند. زنانی که به بو حساسیت دارند باید سعی کنند در طول روز وعدههای غذایی کوچک و مکرر بخورند و از هرگونه غذایی که بوی تند یا زنندهای دارد، اجتناب کنند.
رگهای خونی گشاد شده
رگهای خونی بدن نیز در دوران بارداری گشاد میشوند و فشار خون کاهش مییابد و باعث سرگیجه میشود. زنان باردار باید از ایستادن طولانی مدت خودداری کنند و پس از دراز کشیدن یا نشستن به آرامی بلند شوند تا از سرگیجه جلوگیری شود. اگر هنگام ایستادن احساس سرگیجه میکنید، به سمت چپ خود دراز بکشید.
بارداری خارج از رحم
در برخی موارد، سرگیجه و استفراغ در دوران بارداری میتواند نشانههایی از یک مشکل باشد. اگر سرگیجه شدید همراه با درد شکم یا خونریزی واژینال را تجربه میکنید، ممکن است به یک بیماری جدی به نام بارداری خارج از رحم مبتلا شده باشید. در بارداری خارج از رحم، تخمک بارور شده خود را در خارج از رحم لانهگزینی میکند. در صورت عدم درمان، این وضعیت میتواند تهدیدکننده زندگی باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فکر میکنید دچار حمله قلبی یا سکته مغزی شدهاید، با 115 تماس بگیرید یا از کسی بخواهید شما را به بیمارستان برساند.
اگر باردار هستید و این علائم بر توانایی شما در خوردن، آشامیدن یا خوابیدن تأثیر میگذارد، به پزشک مراجعه کنید.
سرگیجه تهوع و استفراغ اغلب بدون درمان از بین میروند، اما اگر خون استفراغ کنید، مدفوع خونی داشته باشید یا هوشیاری خود را از دست بدهید، باید به پزشک مراجعه کنید.
اگر علائم شما ظرف دو تا سه روز فروکش نکرد، به پزشک مراجعه کنید.
اگر علائم شما با تب، تغییر در بینایی یا شنوایی یا ضعف/بیحسی/سوزن سوزن شدن در بازوها و پاها همراه است، به پزشک مراجعه کنید.
این اطلاعات خلاصه است. اگر نگران هستید که ممکن است دچار یک اورژانس پزشکی شده باشید، همیشه به پزشک مراجعه کنید.
تشخیص علل سرگیجه تهوع و استفراغ
پزشک شما سعی خواهد کرد تا علت سرگیجه و استفراغ شما را مشخص کند. برای انجام این کار، ممکن است چندین سوال از شما بپرسد، از جمله:
آیا داروی جدیدی مصرف میکنید؟
آیا قبلاً این علائم را تجربه کردهاید؟
علائم شما از چه زمانی شروع شد؟
چه چیزی علائم شما را بدتر یا بهتر میکند؟
پس از گرفتن شرح حال پزشکی، پزشک شما معاینه فیزیکی انجام میدهد. اگر باردار باشید، احتمالاً معاینه لگنی انجام میدهد تا سیستم تولید مثل شما را از نظر مشکلات بررسی کند.
پزشک شما همچنین ممکن است موارد زیر را انجام دهد:
تستهای تخصصی ارزیابی سرگیجه و تعادل مثل vng و vHIT
آزمایش خون، برای بررسی تعداد گلبولهای خون و سطح الکترولیت خون
آزمایش عملکرد کبد، برای رد کم آبی و عفونت
آزمایش ادرار، برای آزمایش سطح مواد شیمیایی مختلف در ادرار شما برای بررسی کم آبی بدن
تصویربرداری، برای گرفتن تصویر دقیقتر از قسمتهای خاصی از بدن شما برای بررسی علل ارگانیک
سرگیجه تهوع و استفراغ چگونه درمان میشوند؟
نوع درمانی که پزشک برای سرگیجه و استفراغ شما پیشنهاد میکند به بیماری زمینهای که باعث آن شده است بستگی دارد. برای برخی از علل کمخطرتر این علائم، او ممکن است داروهای ضد تهوع یا داروهایی که برای درمان استفراغ استفاده میشوند را تجویز کند. برخی از نمونهها عبارتند از اندانسترون (زوفران) و پرومتازین (فنرگان).
مکلیزین (آنتیورت) به صورت بدون نسخه و با نسخه برای سرگیجه در دسترس است. این نوع دارو برای درمان بیماری حرکت، حالت تهوع و سرگیجه استفاده میشود. اگر مستعد ابتلا به بیماری حرکت هستید و قصد سفر دارید، پزشک ممکن است یک برچسب اسکوپولامین (Transderm Scop) برای شما تجویز کند. این گزینه فقط برای بزرگسالان مناسب است.
اگر داروی جدیدی مصرف میکنید، مصرف آن را قطع نکنید مگر اینکه پزشک به شما دستور داده باشد، حتی اگر مشکوک هستید که ممکن است به سرگیجه و حالت تهوع شما مربوط باشد.
اگر دچار کمآبی بدن هستید، پزشک مایعات تجویز میکند. اگر کمآبی بدن شدید باشد، ممکن است به شما سرم داخل وریدی (IV) وصل کند.
اگر شما تهوع و استفراغ به دنبال سرگیجه دارید جهت تشخیص دقیق می توانید به کلینیک تخصصی سرگیجه و تعادل اسپین خرم آباد مراجعه کنید و با انجام تست های تخصصی مثل نوارگوش، تست VNG و تست vHIT از علت دقیق سرگیجه گوش خود مطلع شوید. در نظر داشته باشید اکثر سرگیجه ها با منشا گوش معمولا با حالت تهوع و استفراغ همراه هستند. که با درمان در کلینیک اسپین حالت تهوع و استفراغ سما از بین خواهد رفت.
مراقبت در منزل
سرگیجه تهوع و استفراغ اغلب با استراحت بهبود مییابند. هیدراته ماندن و خوردن غذاهای ملایم که معده شما را تحریک یا ناراحت نمیکنند، میتواند کمک کند. مثالها عبارتند از:
آبگوشت
نان تست خشک
بلغور جو دوسر
غلات تصفیه شده
سایر درمانهای خانگی مفید شامل اجتناب از این محرکهای رایج سرگیجه و حالت تهوع است:
بوهای غذا و پخت و پز
عطر
دود
اتاقهای گرفته
گرما
رطوبت
چراغهای چشمک زن
رانندگی
هنگام شروع احساس سرگیجه یا حالت تهوع دراز بکشید. تا زمانی که علائم شما برطرف نشده است، بلند نشوید و وقتی بلند شدید، به آرامی بلند شوید تا از بدتر شدن علائم خود جلوگیری کنید.